Wydawnictwo sztuka

Wydawnictwo sztuka – termin określający rodzaj wydawnictwa specjalizującego się w publikowaniu dzieł związanych ze sztuką, w tym książek, katalogów wystaw, monografii artystów, podręczników historii sztuki oraz albumów reprodukcyjnych. W Polsce tego typu wydawnictwa odgrywały kluczową rolę w popularyzacji sztuki oraz w budowaniu tożsamości kulturowej po II wojnie światowej.

Historia

Początki wydawnictw sztuki w Polsce sięgają dwóch drzwi XIX wieku, kiedy to powstawały pierwsze prywatne drukarnie specjalizujące się w reprodukcjach dzieł malarstwa i rzeźby. Zwiększone zapotrzebowanie na materiały ilustracyjne w szkołach i uczelniach wyższym doprowadziło do powstania pierwszych wydawnictw dedykowanych publikacjom artystycznym w Warszawie i Krakowie.

Rozkwit tego typu działalności nastąpił w okresie międzywojennym, zwłaszcza w latach 1920‑1939, kiedy to w Polsce rozwijał się modernizm i secesja. Wydawnictwa takie jak „Wydawnictwo Książka” (Książka) oraz „Wydawnictwo Art” w Warszawie publikowały pierwsze katalogi wystaw i monografie artystów, m.in. Jana Bruegla i Stanisława Wyspiańskiego.

Po 1945 roku, w warunkach nowej rzeczywistości politycznej, wiele prywatnych wydawnictw zostało znacjonalizowanych, ale jednocześnie państwo przyznało dużą wagę do promocji sztuki jako elementu edukacji społecznej. W latach 1950‑1960 powstały wielkie domy wydawnicze, takie jak Polskie Wydawnictwo Audiowizualne oraz Polskie Wydawnictwo Naukowe, które regularnie wydawały albumy i katalogi wystaw w Warszawie, Poznaniu i Wrocławiu.

Funkcje i zakres działalności

Dokumentacja wystaw – przygotowywanie i wydawanie katalogów, które towarzyszą wystawom w galeriach oraz muzeach, np. w Muzeum Narodowym w Warszawie.
Monografie artystów – szczegółowe opracowania życia i twórczości wybranych artystów, często wzbogacone o reprodukcje w wysokiej jakości druku.
Podręczniki i materiały dydaktyczne – opracowywane dla szkół artystycznych, uczelni oraz kursów dla dorosłych.
Albumy reprodukcyjne – wydawnictwa specjalizujące się w wysokiej jakości reprodukcjach obrazów, rzeźb i dzieł rękodzielniczych.
Publikacje krytyczne i teoretyczne – eseje, felietony i prace naukowe dotyczące teorii sztuki, estetyki oraz historii sztuki.

Znane wydawnictwa sztuki w Polsce

Do najważniejszych polskich wydawnictw specjalizujących się w publikacjach artystycznych należą:

Wydawnictwo Adolf Wagner – założone w 1919 roku w Krakowie, znane z monografii modernistów polskich.
Wydawnictwo Polona – skupiające się na publikacjach obrazowych z lat 1920‑1939, m.in. katalogi wystaw sztuki ludowej.
Wydawnictwo Znak – choć pierwotnie literackie, w latach 1990 rozwinęło sekcję sztuka publikując prace krytyków i kuratorów.
Wydawnictwo Muzeum Sztuki Nowoczesnej – wydające katalogi z wystaw w MSNK w Gdańsku.
Wydawnictwo Książka – znane z wysokiej jakości albumów z reprodukcjami dzieł polskich malarzy impresjonistów.

Rola w kulturze i edukacji

Wydawnictwa sztuki pełnią kluczową rolę w zachowaniu dziedzictwa kulturowego. Dzięki nim dzieła sztuki, które mogłyby pozostać jedynie w archiwach muzealnych, docierają do szerokiej publiczności w formie albumów i katalogów. Są też nieodłącznym elementem edukacji artystycznej – dostarczają materiały, które wykorzystywane są w programach nauczania w szkołach i wyższych uczelniach artystycznych.

Współczesne wyzwania